پیام جدید از زبان لاریجانی
سیاسی
بزرگنمايي:
پیام فارس - اعتماد /متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست.
علی لاریجانی به عنوان مشاور رهبر انقلاب در صدا و سیما حاضر شد و با ادبیاتی جدید در مورد ایران و امریکا صحبت کرد. پیامهای لاریجانی چه بود؟ چه بازتابهایی داشت و چرا بیان آنها از زبان او مهم است؟
بازار

سیما پروانهگهر| علی لاریجانی دوشنبه شب گذشته در گفتوگوی ویژه خبری صدا و سیما از چند منظر قابل توجه بود. اینکه او با عنوان «مشاور رهبر انقلاب» در صدا و سیما حاضر شد و با ادبیاتی جدید درباره افق روابط ایران و امریکا سخن گفت، در یک طرف ماجرا قرار دارد و در طرف دیگر جایگاه جدیدی است که لاریجانی در شطرنج سیاست داخلی پیدا کرده است. در مورد نخست، اظهارات علی لاریجانی به نوعی «بیسابقه» بود. لاریجانی که روزگاری شمایل راست سنتی بود و محافطهکاری در ادبیات و گفتارش بیبدیل بود از دبیر شورای عالی امنیت ملی که درباره معاهده تهران عبارت معروف «دادن درّ غلتان و گرفتن آبنبات» گفته بود به چهرهای تبدیل شده که برای نخستین بار زبان رسمی نظام شده و از امکان تعریف منافع اقتصادی مشترک بین ایران و امریکا میگوید. از اینکه ایران خواهان صلح است و با تعریف چارچوب جدید میتواند یک طرف مذاکره با امریکا باشد.
صحبتهای لاریجانی چند نکته بسیار مهم را در دل خود دارد. اگر چه رسانهها بیشتر بر مساله پاسخ ایران در قبال تهدید و حمله سخن گفتند و این قسمت را برجسته کردند اما بهواقع این مهجورترین بخش سخنان لاریجانی بود. او در سخنانش ضمن تعریف زمین جدید بازی در ارتباط بین ایران امریکا شرایط خاص مبنی بر حمله امریکا به ایران را نیز توصیف و تصریح کرد که پاسخ ایران در این شرایط حرکت به سمت سلاح اتمی است.
تاکید لاریجانی بر اینکه «اگر امریکا یا اسراییل به بهانه برنامه هستهای به ایران حمله کنند، ایران ناگزیر میشود که مسیر دیگری را در پیش بگیرد» و اینکه میگوید « ما گفتهایم تحت نظارت آژانس هستیم و فتوا داریم که به سمت سلاح نمیرویم؛ اما اگر شما کاری بکنید که ایران مجبور شود از خودش دفاع کند، آن وقت چنین فشاری میتواند توجیه ثانویهای برای تغییر مسیر باشد. در چنین شرایطی حتی مردم هم فشار میآورند که برای حفظ امنیت کشور باید این مسیر را رفت.» تبیین دکترین دفاعی ایران است که بدون شک لاریجانی با هماهنگیهای لازم آن را بیان کرده است.
این البته جملهای گذرا در ادبیات و صحبتهای لاریجانی بود کما اینکه در همین گفتوگو او بر مساله فتوای آیتالله خامنهای درباره موضوع سلاح هستهای نیز صحبت و با یادآوری آن پیام روشنی مبنی بر «احتمال تغییر این تصمیم» را برای امریکا مخابره کرد.
طنازی همیشگی لاریجانی در سخن گفتن درباره فرصت و تهدید بین ایران و امریکا در گفتههای او به خوبی هویدا است: «ترامپ فرد بااستعدادی است؛ در تجارت خودش بااستعداد بوده، پولدار شده و محاسبه میکند که چه حرفی برایش هزینه دارد. اما سیاست، بهویژه سیاست نظامی، میدان قمار نیست. اگر بخواهد با سر نظامیهای خودش قمار کند، اشتباه بزرگی مرتکب خواهد شد. ایران صلحطلب است، اما اگر حادثهای رخ بدهد، از خودش دفاع خواهد کرد.»
مهمترین بخش صحبت لاریجانی اما بیان نکتهای جدید آن هم از جانب چهرهای است که در عرصه سیاستهای خارجی و منطقهای عموما با هماهنگی کامل نظام صحبت کرده است. تعریف منافع اقتصادی مشترک بین ایران و امریکا شاید قابل توجهترین بخش اظهارات لاریجانی باشد.
او در گفتههایی بیسابقه در همین گفتوگو از ترامپ به عنوان تاجر موفقی یاد میکند که باید به فکر منافع اقتصادی کشورش باشد و این افق را ترسیم که میتوان این منافع را به صورت مشترک بین ایران و امریکا تعریف کرد.
در بخش مهمی از گفتههای لاریجانی در این گفتوگوی ویژه خبری او به صراحت میگوید که «امریکا میتواند با ایران منافع اقتصادی مشترک تعریف کند» و حتی پای اروپا را نیز به میدان باز کرده و با تاکید بر اینکه «کشورهای اروپایی هم تمایل دارند، اما تحت فشار امریکا هستند»، یادآوری میکند که فرصتهای جدیدی قابل تعریف است: « حالا شما بعد از 45 سال میتوانید برای یک بار رفتار خود را تغییر بدهید؛ شاید بهره بیشتری ببرید.»
کمتر از دو روز بعد از حضور لاریجانی در صدا و سیما، او در شبکه اجتماعی ایکس، با اشاره به همین اظهارات در برنامه گفتوگوی ویژه خبری، مجددا درباره همکاری احتمالی ایران و امریکا در حوزه اقتصادی نوشت. او ترامپ را «فردی بااستعداد که توانسته در تجارت خود این قدر پولدار شود» توصیف کرد و دوباره این عبارت کلیدی را بیان کرد: «امریکا میتواند منافع اقتصادی با ایران تعریف کند.»
او همچنین بر دیدگاه ضدجنگ ایران نیز تاکید و تصریح کرد: «ترامپ میگوید صلحطلب هستم، پس نباید از تهدید و جنگ سخن بگوید. حمله به ایران بدون تبعات نیست و فرماندهان نظامی با تجربهای داریم.»
بخش هوشمندانه راهبردی که لاریجانی در این گفتوگو مورد توجه قرار داده، اما استراتژی تفکیک بین امریکا و اسراییل در افق روابط پیش رو با ایران است. وقتی لاریجانی به صراحت میگوید «رژیم صهیونیستی، امریکا را به سمت جنگ هل میدهد» مشخصا پیام روشنی برای خارج از مرزهای کشور ابلاغ میشود که نشان میدهد رویه ایران در مقابل اسراییل با رویه ایران در مقابل امریکا یکی نیست و این دو میتوانند در حوزه سیاست خارجی ایران تفاوتهای جدی داشته باشند. بخش دیگری از سخنان لاریجانی که مورد غفلت قرار گرفته موضوعی است که درباره نامه ترامپ اشاره و تاکید میکند که این نامه فاقد موضع روشن بوده است: « همان حرفهایی بود که مرتب تکرار میکند، فقط با زبانی دیپلماتیک نوشته شده بود. ما هنوز نمیدانیم دقیقا چه میخواهند. مذاکره ساختار میخواهد، باید معلوم باشد چه میخواهید و چه میدهید. اینها در آن نامه نبود.»
همین اشاره لاریجانی به نامه نشان میدهد این سطح از دیپلماسی برای ایران کافی و شفاف نیست و برای ادامه این مسیر و دوری از تنش باید «ساختار مذاکره» را تعریف کرد.
فراموش نکنیم این سخنان لاریجانی مبنی بر «تعریف جدید ساختار مذاکره» و «امکان تعریف منافع اقتصادی مشترک» در حالی طرح میشود که هنوز تا رسیدن بر سر هدف منافع اقتصادی، موانع جدی وجود دارد. سطح تنشهای ایران و امریکا در پرونده هستهای، برجام و موضوعات منطقهای و هستهای بسیار جدی است اما لاریجانی هم در این گفتوگو هم در توییت چهارشنبه شب گذشته خود پیام روشنی را مخابره کرده و از امکان ایجاد همکاریهای عادلانه در جهت منافع اقتصادی میگوید.
واکنشهای داخلی و خارجی به سخنان لاریجانی
وبگاه نورنیوز در گزارشی درباره صحبتهای لاریجانی نخست بر هشدار او به عنوان مشاور رهبر انقلاب مبنی بر اینکه «در صورت حمله و تهدید امریکا ایران تحت فشار افکار عمومی به سمت تغییر سیاستهای هستهای سوق پیدا میکند» تاکید و متعاقبا بر مساله فتوای رهبری درباره حرام بودن تولید و استفاده از سلاح هستهای اشاره و تصریح میکند که اگر «هر گونه اقدام نظامی علیه تأسیسات هستهای ایران، نهتنها برنامه هستهای کشور را متوقف نخواهد کرد، بلکه احتمالا به تسریع حرکت ایران به سمت تسلیحات هستهای منجر خواهد شد، مسوولیت این تحول نیز به طور کامل بر عهده امریکا و متحدانش خواهد بود.» نورنیوز همچنین درباره اظهارات لاریجانی نوشته است که «به گفته لاریجانی رژیم صهیونیستی یکی از عوامل اصلی افزایش تنشها در منطقه است. اسراییل که سالها تلاش کرده ساختار امنیتی خاورمیانه را به نفع خود تغییر بدهد، اکنون با بحرانهای داخلی و مهاجرت گسترده شهروندانش مواجه است. این رژیم با تحریک امریکا به اقدامات خصمانه علیه ایران، قصد دارد بحرانهای داخلی خود را مدیریت کند؛ اما تجربه ثابت کرده که سیاستهای تهاجمی اسراییل تنها به افزایش ناآرامیها در منطقه منجر شده است.» نور نیوز در بخش دیگری از مطلب خود نوشته «لاریجانی همچنین به تجربه تلخ مذاکرات هستهای ایران با امریکا اشاره کرد، این رویکرد نشان داد که واشنگتن در عرصه دیپلماسی، طرف قابل اعتمادی نیست. ایران همواره به تعهدات بینالمللی خود پایبند بوده، اما امریکا بارها ثابت کرده که به توافقات احترام نمیگذارد.» نور نیوز با تاکید بر سخنان لاریجانی مبنی بر اینکه «در شرایط کنونی، امریکا دو گزینه پیش رو دارد» نوشته است: «یا سیاستهای خصمانه خود را ادامه میدهد و منطقه را به سمت بحران امنیتی بیسابقه سوق بدهد، یا با تغییر رویکرد، راهی برای کاهش تنشها بیابد. به گفته لاریجانی، ایران نهتنها در برابر فشارهای خارجی مقاومت کرده، بلکه در سطح بینالمللی به یک قدرت معتبر تبدیل شده است. تهدیدهای ترامپ ممکن است شرایط را پیچیدهتر کند، اما ایران گزینههای متعددی برای دفاع از امنیت ملی خود در اختیار دارد. در نهایت، تصمیمگیریهای نهایی ایران به اقدامات عملی امریکا در آینده بستگی خواهد داشت.
محمدحسین رنجبران، مجری سابق صدا و سیما با انتشار یادداشتی در کانال تلگرامی خود، به گفتوگوی خبری دیشب علی لاریجانی اشاره کرده و فارغ از محتوای سیاسی و بینالمللی اظهارات لاریجانی در مورد جایگاه فعلی خود او نیز اشاراتی داشته است.
رنجبران مطلب خود را با این تحلیل آغاز کرده که «برای چندمین بار در پنج ماه گذشته، دکتر علی لاریجانی، مشاور رهبر معظم انقلاب به گفتوگوی ویژه خبری آمد و آنقدر قوی، مستدل و پرمحتوا صحبت کرد که به عنوان یک همیشه مجری و خبرنگار، لذت بردم. مطمئن هستم بسیاری از سیاسیون موافق و مخالف او نیز همین حس را نسبت به صحبتهای او داشتند.» رنجبران لاریجانی را «از استثناهای سیاسی کشور» دانسته که بهرغم مواجه شدن با برخوردهای غیرمنطقی، سوالبرانگیز و برخاسته از سلایق خاص سیاسی یا نشأت گرفته از برداشتهای نادرست و سیاست زده، با تمام توان پای نظام و حمایت از رهبر معظم انقلاب ایستاده است. او همچنین نوشته است که «همیشه از خودم سوال کردم اگر چنین برخوردهایی که با علی لاریجانی شد با بعضی افراد مدعی حزباللهیگری و به اصطلاح پرچمدار انقلابی بودن میشد آیا آنها باز هم این گونه وسط میدان میایستادند و از اصول انقلاب، مصالح کشور و منافع ملی این طور منطقی، مستدل و پرتجربه دفاع میکردند؟» رنجبران همچنین به نقل خاطرهای از ارتباط بین لاریجانی و سلیمانی اشاره کرده و نوشته است: «در زمان تصدی دکتر لاریجانی به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی و بروز اختلاف نظرهای خاصِ! رییسجمهور وقت با او، که منجر به برخی از مشکلات اجرایی شد، حاج قاسم نیازهای دبیرخانه را تأمین میکرد. بعد از برکناری دکتر لاریجانی از دبیری شورا، حاج قاسم برخلاف رویه برخی از دوستانی که ادعای رفاقت داشتند اما به لحاظ ملاحظاتی! خود را کنار میکشیدند، در کنار مشغلههای مهم برونمرزی در جبهه مقاومت، از رسیدگی به امورات اجرایی دکتر لاریجانی غافل نبود و مکرر به نزدیکان دکتر تأکید میکرد: این آدم ارزشمندی برای نظام و آقاست؛ هر کاری داشتید به خود من بگویید.... والحق که از هیچ کوششی در این زمینه دریغ نمیکرد.» حشمتالله فلاحتپیشه، رییس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس دهم نیز در گفتوگویی اگر چه نسبت به تهدید هستهای لاریجانی نقطه نظراتی را مطرح کرده اما با اشاره به بخش همکاریهای اقتصادی بین ایران و امریکا گفته است «مسوولان سیاست خارجی کشور باید به جای طرح چنین ادعاهایی، یک بسته ابتکاری را ارائه بدهند. در این بسته میتوان با پیشنهاد حل اختلافات و حتی همکاریهای اقتصادی، امریکا را پای میز مذاکره کشاند. باید یک ساز و کار مذاکراتی را با امریکا تعریف کنیم که در آن اولا مشخص شود تهدیدات آخرالزمانی نسبت داده شده به ایران، اغراقآمیز بوده و قابل حل است و دوما اینکه تابوی همکاری بین ایران و امریکا خصوصا در زمینههای اقتصادی شکسته شود.» او با اشاره به اینکه « ترامپ، ویتکاف را به عنوان نماینده خود در امور خاورمیانه انتخاب کرده که اساسا به چانهزنیهای اقتصادی معروف است»، گفته که «این یک چراغ سبز اقتصادی از سمت امریکا به ایران بود و دولت ایران باید زمینه مذاکره با ویتکاف را فراهم کند. بیاعتنایی ایران به چراغ سبزهای اقتصادی امریکا باعث میشود وزارت دفاع و مشاور امنیت ملی امریکا طرف مذاکره ایران قرار بگیرند. ترامپ یک ضربالاجل دوماهه را برای توافق با ایران مطرح کرده؛ زیرا اساسا ایران دستور کار اصلی امریکا نیست، بلکه اولویت نخست ایالات متحده معطوف به چین و روسیه است و ترامپ میخواهد موضوع ایران زودتر تعیین تکلیف شود تا امریکا به حل چالشهای اصلی خود بپردازد. هر گونه اشتباه در سیاست خارجی ما، باعث میشود ایران به دستور کار اصلی ترامپ شود که چین و روسیه هم از آن استقبال میکنند.» وی با تأکید بر اینکه ایران و امریکا باید مذاکرات مستقیم و بدون واسطه را آغاز کنند، تاکید کرده که «در این مذاکرات باید مشخص شود که ایران ضمن اینکه به دنبال بمب اتمی نیست، خواستار پایان تحریمهاست. بهترین ساز و کار این است که ابتدا از طریق استفاده از جایگاه سازمانهای بینالمللی از جمله آژانس بینالمللی انرژی هستهای، دغدغهها در مورد برنامه هستهای ایران از بین برود و سپس بخش خصوصی امریکا برای همکاریهای اقتصادی با ایران فعال شود.» در مقابل این نقطه نظر فلاحتپیشه درباره موضوع سلاح هستهای در صورت حمله امریکا، منصور حقیقتپور، معاون پیشین سپاه قدس و مشاور علی لاریجانی در دوره ریاست بر مجلس دهم سخنان اخیر علی لاریجانی را منطقی و قابل قبول میداند و تأکید دارد با توجه به شرایط خاص کشور، زمان طرح چنین صحبتهایی فرارسیده است. حقیقتپور با بیان اینکه فتوای مراجع شیعه تابع زمان و مکان است، اظهار کرد: زمانی هم بود که مراجع تقلید ما استعمال توتون و تنباکو را حرام اعلام کردند و این کار باعث شد یک اقدام استعماری انگلیس در کشور ما خنثی شود. اما سپس با تغییر زمان و مکان، این فتوا نیز تغییر کرد. بحث سلاح هستهای هم همین طور است. زمانی رهبری اعلام کردند ساخت سلاح هستهای حرام است، اما ایشان دانش تولید را که حرام ندانستهاند. اکنون ما سلاح هستهای نداریم، اما اگر قرار باشد ما را با بمب اتمی تهدید کنند، ما باید از خودمان دفاع کنیم یا بنشینیم و مانند هیروشیما و ناکازاکی تکه و پاره شویم؟
او با بیان اینکه صحبتهای لاریجانی بوی اقتدار میداد، عنوان کرد: جمهوری اسلامی مانند لیبی، سوریه و اوکراین نیست که هر کسی بتواند آن را تهدید کند. ما سالها به تعهدات خود عمل کردیم و غنیسازی را به 3.6 درصد رساندیم، اما آنها همچنان به تحریم و فشار علیه ما ادامه دادند. در چنین شرایطی ما همچنان روی غنیسازی پایین باقی بمانیم؟ ما هنوز سلاح هستهای نساختهایم، اما اگر دشمن مناطقی از کشور ما را هدف بمباران قرار بدهد، ما هم با سلاح هستهای به دیمونای اسراییل حمله خواهیم کرد.
محمد مهاجری (فعال سیاسی اصولگرا) نیز در یادداشتی با عنوان «غربیها سیگنال علی لاریجانی را گرفتند» در خبرآنلاین نوشت: دکتر لاریجانی چه گفت که توانست مانند یک بمب خبری، جهان رسانه را تحت تاثیر قرار بدهد؟ آیا سخنان او خرق عادت بود؟ آیا با سیاستهای کلی جمهوری اسلامی در تضاد قرار داشت؟ بطن سخنان لاریجانی را رسانههای امریکایی و اسراییلی درست فهمیدند و همین فهم درست باعث شد که تلاش کنند آن را به یک تله سیاسی رسانهای برای ایران تبدیل کنند. لاریجانی گفته است اگر امریکا وارد جنگ شود، ایران چارهای جز استفاده از امکان ساخت بمب هستهای نخواهد داشت. آنچه دکتر لاریجانی گفته، نه با مذاکره غیرمستقیم با امریکا در تضاد است، نه مغایرتی با استراتژی جمهوری اسلامی مبنی بر پرهیز از تولید سلاح هستهای دارد. اتفاقا این دو نکته را غربیها دریافتند و چون آن را یک راهبرد موثر در وضعیت فعلی روابط ایران و امریکا ارزیابی کردند، درصدد تحریف آن برآمدند تا بتوانند افکار عمومی داخل و خارج را به سمت و سوی تخریب مذاکرات سوق بدهند. سخن لاریجانی یک مانور تبلیغی سیاسی بجا و دقیق است. بنگرید به مواضع امریکاییها که وقتی ترامپ از موضع خشک و نفرت سخن میگوید دیگرانی مانند استیو ویتکاف به دنبال تعدیل آن برمیآیند. چرا همین نقش را برای سیاستمداران خودمان قائل نباشیم؟»
در خارج از کشور نیز بعد از سخنان لاریجانی، روزنامه جروزالمپست چاپ اسراییل نوشت: «در اصل ایران میگوید که حق دارد همه مولفههای ساخت بمب را توسعه بدهد و اگر امریکا بخواهد با عمل جلوی آن را بگیرد، بمب خود را میسازد. این پازلی که ایران چیده یک مخمصه پیچیده در جایی است که ایران با استفاده از تهدید هستهای سعی در گرفتن امتیاز میکند.»
پیامرسان ویژه
فارغ از این که علی لاریجانی در هفته گذشته با ادبیاتی تازه درباره افق روابط ایران و امریکا صحبت کرده است مساله حضور خود او در جایگاهی است که قرار است پیامهایی را از ایران مخابره کند. نقشی که باید در امتداد تحرکات لاریجانی در شش ماه گذشته تعریف و تحلیل کرد.
وقتی خردادماه سال گذشته شورای نگهبان برای دومین بار علی لاریجانی را برای حضور در رقابتهای انتخاباتی ریاستجمهوری ردصلاحیت کرد بسیاری تصور کردند که او به کنج زمین عرصه سیاستورزی رانده شد و برای دومین بار با دست رد شورای نگهبان به سینه او پرونده علی لاریجانی در سطوح مختلف سیاستورزی بسته شده است.
آبان ماه سال گذشته وقتی سخنگوی وزارت خارجه نام علی لاریجانی را با عنوان مشاور رهبر انقلاب بر زبان آورد و خبر دیدار او با بشار اسد را نقل کرد، مشخص شد که در سطحی بالاتر از حب و بغضهای شورای نگهبان برای لاریجانی نقشهایی برای سیاستورزی تعریف شده است.
لاریجانی نه به عنوان سفیر معمولی برای دیدار با اسد که به عنوان پیامرسان ویژهای از ایران با بشار اسد، رییس دولت در حال سقوط سوریه دیدار کرد و احتمالا اتمام حجتها یا پیشنهادهای ایران را برای او نقل کرد. در میانه روزهای پرآشوب خاورمیانه، بعد از گذراندن سالهایی پرآشوب در عرصه سیاست داخلی برای علی لاریجانی او به عنوان نمایندهای ویژه در سطح منطقه حاضر شد و دیدار لاریجانی با اسد به عنوان مشاور رهبری پیام روشنی برای گروههای داخلی سیاسی را بیان کرد؛ پیامی که میگفت شاید شورای نگهبان بتواند دو بار او را پشت فیلتر نظارت استصوابی نگه دارد اما نمیتواند مانع تحویل ماموریتهای سیاسی در شرایط حساس به او شود. بعد از این سفر، لاریجانی در یک موقعیت دیگر نیز پیام روشنی را مخابره کرد. گفتوگوی او با وبسایت حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای نکته بسیار مهمی را نقل کرد و پیام واضحی را برای مخاطبان خاص ارسال کرد: «ما به سمت بمب نمیرویم؛ شما هم شروط ما را بپذیرید.» او از دولت جدید امریکا خواست تا بر سر برنامه هستهای با ایران توافق کند؛ مصاحبهای که بازتاب زیادی در رسانهها پیدا کرد. بعد از تعیین نتایج انتخابات ریاستجمهوری چهاردهم و پیروزی پزشکیان بر جلیلی در رقابت انتخاباتی شایعاتی مبنی بر احتمال انتصاب لاریجانی به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی طرح شد اگرچه او در گفتوگوی سال گذشتهاش با خبرآنلاین، تاکید کرد که مطلقا هیچ پیشنهادی برای حضور در دولت نداشته است.
از یک منظر اما نقش جدید لاریجانی در منطقه و عرصه بینالملل از جانب ایران شاید دست کمی از دبیری شورای عالی امنیت ملی نداشته باشد. نقشی که میگوید او با وجود تمامی اشتباهات و امتیازات در زندگی سیاسیاش هنوز حامل و ناقل و گوینده پیامهای ویژه و راهبردهای تازه در شرایط حساس است.

-
شنبه ۱۶ فروردين ۱۴۰۴ - ۱۰:۴۶:۴۵
-
۱۲ بازديد
-

-
پیام فارس
لینک کوتاه:
https://www.payamefars.ir/Fa/News/941498/